Bối cảnh
Sau thời Lê Thái Tổ, triều Lê sơ trải qua nhiều biến cố trong cung đình. Năm 1459, Lê Nghi Dân giết vua Lê Nhân Tông để cướp ngôi, nhưng chỉ vài tháng sau bị các đại thần lật đổ. Năm 1460, họ đưa hoàng tử Lê Tư Thành lên ngôi, tức vua Lê Thánh Tông.
Vị vua trẻ lúc ấy mới khoảng 18 tuổi, nổi tiếng thông minh, ham học và giỏi văn thơ. Ông trị vì 37 năm – một trong những thời gian dài nhất của các vua Lê sơ – và để lại dấu ấn sâu đậm trên mọi lĩnh vực.
Cải cách và xây dựng đất nước
Lê Thánh Tông tiến hành cải cách bộ máy nhà nước theo hướng tập trung quyền lực vào nhà vua. Ông bãi bỏ một số chức quan đại thần có quyền quá lớn, tổ chức lại sáu bộ và các cơ quan giám sát, chia cả nước thành các đạo thừa tuyên (sau năm 1471 là 13 đạo), đồng thời cho vẽ bản đồ cả nước.
Bộ luật tiêu biểu của thời Lê là Quốc triều hình luật, thường gọi là luật Hồng Đức, được hoàn thiện dưới triều ông. Bộ luật có nhiều điều khoản tiến bộ, như bảo vệ quyền lợi của phụ nữ về tài sản và thừa kế. Tuy vậy, niên đại soạn thảo cụ thể của từng phần vẫn còn được giới nghiên cứu bàn luận.
Nhà vua đặc biệt coi trọng giáo dục và khoa cử. Các kỳ thi được tổ chức đều đặn, nhiều người đỗ tiến sĩ; từ năm 1484, triều đình cho dựng bia tiến sĩ ở Văn Miếu. Ông còn lập Hội Tao Đàn gồm các văn thần, tự mình sáng tác nhiều thơ văn, và cho biên soạn Đại Việt sử ký toàn thư do Ngô Sĩ Liên chủ trì.
Cuộc tiến quân về phương Nam năm 1471
Quan hệ giữa Đại Việt và Champa căng thẳng trong nhiều năm vì các cuộc xung đột ở vùng biên giới. Năm 1471, Lê Thánh Tông thân chinh đem quân đánh Champa, hạ kinh đô Đồ Bàn (Vijaya, vùng Bình Định ngày nay) và bắt được vua Champa là Trà Toàn.
Sau chiến thắng, vùng đất từ đèo Hải Vân đến khoảng Quảng Ngãi – Bình Định được sáp nhập, lập thành đạo thừa tuyên Quảng Nam. Phần còn lại của Champa bị chia thành một số tiểu quốc, suy yếu hẳn từ đây.
Ý nghĩa
Thời Lê Thánh Tông thường được xem là đỉnh cao của nhà nước quân chủ Việt Nam thời Lê sơ: bộ máy chặt chẽ, luật pháp hoàn chỉnh, văn hóa – giáo dục phát triển rực rỡ và lãnh thổ mở rộng đáng kể.