Bối cảnh
Từ năm 968, Đinh Bộ Lĩnh đặt tên nước là Đại Cồ Việt. Sau hơn bốn mươi năm dưới thời Lý Thái Tổ và Lý Thái Tông, đất nước ngày càng ổn định, kinh đô Thăng Long phát triển, bộ máy nhà nước được củng cố và biên giới được giữ vững.
Năm 1054, vua Lý Thái Tông qua đời. Thái tử Lý Nhật Tôn lên nối ngôi, tức vua Lý Thánh Tông. Ông là người được sử cũ ca ngợi là thương dân, chăm lo việc nước và coi trọng văn hóa.
Đổi quốc hiệu Đại Việt
Ngay trong năm lên ngôi, Lý Thánh Tông cho đổi quốc hiệu từ Đại Cồ Việt thành Đại Việt. Chữ Đại có nghĩa là lớn, còn Việt là tên gọi cộng đồng cư dân và đất nước. Việc bỏ chữ Cồ, một từ thuần Việt cũng mang nghĩa lớn, khiến tên nước trở nên gọn và trang trọng hơn theo lối văn tự chữ Hán thời bấy giờ.
Sử sách không ghi lại đầy đủ lý do cụ thể của việc đổi tên. Tuy vậy, các nhà nghiên cứu thường cho rằng quốc hiệu mới thể hiện ý thức về một quốc gia độc lập, ngang hàng với các nước láng giềng, và niềm tự hào về một nước Việt lớn mạnh.
Ý nghĩa lâu dài
Quốc hiệu Đại Việt tồn tại qua các triều Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê trung hưng, Tây Sơn cho đến đầu thời Nguyễn. Chỉ bị gián đoạn khi nhà Hồ đổi tên nước thành Đại Ngu (1400 – 1407) và trong thời kỳ nhà Minh đô hộ. Năm 1804, vua Gia Long đổi quốc hiệu thành Việt Nam. Như vậy, tên Đại Việt được dùng khoảng 750 năm, tức gần tám trăm năm.
Dưới thời Lý Thánh Tông, Đại Việt tiếp tục lớn mạnh: năm 1069 nhà vua đem quân đánh Chiêm Thành, mở rộng lãnh thổ về phía nam; năm 1070 ông cho xây Văn Miếu ở Thăng Long. Nhiều thành tựu lớn của văn hóa Việt Nam, như Bình Ngô đại cáo hay Đại Việt sử ký toàn thư, đều ra đời dưới quốc hiệu Đại Việt.