Bối cảnh
Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ra đời ngày 1 tháng 1 năm 1995, thay thế Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), đặt ra luật chơi chung cho phần lớn thương mại toàn cầu. Chỉ vài ngày sau, Việt Nam nộp đơn xin gia nhập, trong bối cảnh vừa bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ và chuẩn bị gia nhập ASEAN.
Sau gần mười năm Đổi mới, kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng khá nhanh, nhưng muốn mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam cần tham gia vào hệ thống thương mại đa phương, được đối xử bình đẳng như các thành viên khác.
Hành trình đàm phán
Quá trình đàm phán kéo dài hơn mười một năm, gồm hai phần chính: đàm phán đa phương về việc sửa đổi luật lệ trong nước cho phù hợp với quy định của WTO, và đàm phán song phương về mở cửa thị trường hàng hóa, dịch vụ với từng đối tác quan tâm. Hoa Kỳ là đối tác cuối cùng kết thúc đàm phán song phương với Việt Nam, vào năm 2006.
Trong thời gian này, Việt Nam sửa đổi và ban hành rất nhiều luật quan trọng như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Sở hữu trí tuệ. Hiệp định Thương mại song phương Việt – Mỹ ký năm 2000 cũng là bước đệm quan trọng, giúp Việt Nam làm quen với các chuẩn mực thương mại quốc tế.
Trở thành thành viên thứ 150
Ngày 7 tháng 11 năm 2006, tại phiên họp đặc biệt của Đại hội đồng WTO ở Genève, việc gia nhập của Việt Nam được chính thức thông qua.
Sau khi Quốc hội Việt Nam phê chuẩn Nghị định thư gia nhập vào cuối tháng 11 năm 2006, đến ngày 11 tháng 1 năm 2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức này.
Kết quả và ý nghĩa
Gia nhập WTO giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường của các nước thành viên với điều kiện thuận lợi hơn, đồng thời thúc đẩy dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào. Trong những năm sau đó, kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh và Việt Nam dần trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng trong khu vực.
Bên cạnh cơ hội là không ít thách thức: nhiều doanh nghiệp trong nước phải chịu sức ép cạnh tranh lớn, nền kinh tế cũng chịu tác động mạnh hơn từ các biến động toàn cầu như khủng hoảng tài chính năm 2008. Dù vậy, việc gia nhập WTO được xem là nền tảng để Việt Nam tham gia tiếp các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới sau này.