Bối cảnh
Sau năm 1975 và nhất là sau khi quân đội Việt Nam vào Campuchia năm 1979, Việt Nam bị Hoa Kỳ và nhiều nước cấm vận, cô lập. Quan hệ với các nước ASEAN căng thẳng vì vấn đề Campuchia. Khi Liên Xô và khối Đông Âu tan rã vào đầu thập niên 1990, Việt Nam mất đi nguồn viện trợ chủ yếu.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại “đa phương hóa, đa dạng hóa”, mong muốn “là bạn với tất cả các nước”. Việc rút quân tình nguyện khỏi Campuchia năm 1989 và Hiệp định Paris về Campuchia năm 1991 đã tháo gỡ trở ngại lớn nhất trong quan hệ với khu vực và phương Tây.
Bình thường hóa quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ
Con đường tiến tới bình thường hóa kéo dài nhiều năm. Hợp tác tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh (vấn đề POW/MIA) trở thành cầu nối quan trọng để xây dựng lòng tin giữa hai bên. Ngày 3 tháng 2 năm 1994, Tổng thống Bill Clinton tuyên bố dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại đối với Việt Nam; năm 1995, hai nước mở văn phòng liên lạc ở thủ đô của nhau.
Ngày 11 tháng 7 năm 1995, Tổng thống Clinton tuyên bố bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Ngày hôm sau, Thủ tướng Võ Văn Kiệt tuyên bố hoan nghênh quyết định này. Hai nước nâng cấp văn phòng liên lạc lên thành đại sứ quán và cử đại sứ đầu tiên vào năm 1997.
Gia nhập ASEAN
Năm 1992, Việt Nam tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á và trở thành quan sát viên của ASEAN.
Ngày 28 tháng 7 năm 1995, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ở Bandar Seri Begawan, Brunei, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ bảy của Hiệp hội. Sau đó, Lào, Myanmar (1997) và Campuchia (1999) cũng lần lượt gia nhập.
Ý nghĩa
Hai sự kiện diễn ra trong cùng một tháng đánh dấu việc Việt Nam cơ bản phá được thế bao vây, cô lập, bước vào giai đoạn hội nhập mạnh mẽ. Cũng trong năm 1995, Việt Nam ký Hiệp định khung hợp tác với Liên minh châu Âu và nộp đơn xin gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.
Quan hệ Việt – Mỹ từ hai nước từng đối đầu trong chiến tranh dần phát triển, với Hiệp định Thương mại song phương năm 2000 và những bước nâng cấp quan hệ về sau. Trong ASEAN, Việt Nam ngày càng đóng vai trò tích cực, nhiều lần đảm nhận cương vị Chủ tịch luân phiên.