Bối cảnh
Chỉ vài năm sau khi thống nhất, Việt Nam lại phải đối mặt với chiến tranh ở cả hai đầu đất nước. Ở Campuchia, chính quyền Khmer Đỏ do Pol Pot đứng đầu lên nắm quyền từ tháng 4 năm 1975, thi hành chính sách cực đoan gây ra cái chết của hàng triệu người dân Campuchia. Lực lượng này đồng thời nhiều lần tấn công các đảo và vùng biên giới của Việt Nam.
Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc cũng xấu đi nhanh chóng vào cuối thập niên 1970, do những bất đồng về vấn đề Campuchia, người Hoa ở Việt Nam, quan hệ của Việt Nam với Liên Xô và tranh chấp biên giới.
Chiến tranh biên giới Tây Nam
Từ năm 1977, quân Khmer Đỏ đánh sâu vào lãnh thổ Việt Nam ở Tây Ninh, An Giang, Kiên Giang và nhiều nơi khác, gây ra những vụ thảm sát dân thường, trong đó có vụ thảm sát Ba Chúc (An Giang) tháng 4 năm 1978. Cuối tháng 12 năm 1978, sau khi quân Khmer Đỏ mở cuộc tấn công lớn, quân đội Việt Nam phản công trên toàn tuyến biên giới.
Phối hợp với Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Campuchia, quân đội Việt Nam tiến sâu vào Campuchia. Ngày 7 tháng 1 năm 1979, Phnôm Pênh được giải phóng, chế độ Khmer Đỏ sụp đổ. Quân tình nguyện Việt Nam ở lại Campuchia đến năm 1989. Trong khi sử học Việt Nam nhấn mạnh việc giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng, nhiều nước phương Tây, Trung Quốc và ASEAN khi đó phản đối sự hiện diện quân sự này, khiến Việt Nam bị cô lập về ngoại giao trong nhiều năm.
Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc
Rạng sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979, quân đội Trung Quốc đồng loạt tấn công trên toàn tuyến biên giới phía Bắc, từ Lai Châu đến Quảng Ninh. Quân và dân các tỉnh biên giới chiến đấu quyết liệt ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai và nhiều nơi khác. Phía Trung Quốc gọi đây là cuộc “phản kích tự vệ” nhằm “dạy cho Việt Nam một bài học”.
Ngày 5 tháng 3 năm 1979, Trung Quốc tuyên bố rút quân và hoàn tất việc rút vào giữa tháng 3, sau khi gây phá hủy nặng nề cho nhiều thị xã, làng bản biên giới. Số thương vong của hai bên rất lớn nhưng các nguồn công bố chênh lệch nhau nhiều. Sau đó, xung đột vũ trang vẫn kéo dài, đặc biệt ở mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang) trong thập niên 1980.
Hệ quả
Hai cuộc chiến cùng với lệnh cấm vận của Mỹ và nhiều nước khiến kinh tế Việt Nam vốn đã kiệt quệ càng thêm khó khăn.
Năm 1991, Việt Nam và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ; sau đó hai nước ký Hiệp ước biên giới trên đất liền năm 1999 và hoàn thành cắm mốc năm 2008.