Bối cảnh
Sau Hiệp định Paris năm 1973, quân Mỹ rút khỏi Việt Nam nhưng chiến sự ở miền Nam vẫn tiếp diễn. Viện trợ của Mỹ cho chính quyền Sài Gòn giảm mạnh, trong khi lực lượng cách mạng ngày càng lớn mạnh. Cuối năm 1974 – đầu năm 1975, Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam đề ra kế hoạch giải phóng miền Nam trong hai năm, đồng thời nhấn mạnh nếu thời cơ đến thì giải phóng ngay trong năm 1975.
Chiến thắng Phước Long đầu tháng 1 năm 1975 cho thấy Mỹ khó có khả năng quay lại can thiệp bằng quân sự, củng cố quyết tâm mở cuộc tổng tiến công.
Diễn biến
Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 trải qua ba chiến dịch lớn. Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu bằng trận đánh Buôn Ma Thuột ngày 10 tháng 3, khiến quân đội Sài Gòn phải rút khỏi Tây Nguyên trong hỗn loạn. Tiếp đó, chiến dịch Huế – Đà Nẵng giải phóng Huế ngày 26 tháng 3 và Đà Nẵng ngày 29 tháng 3.
Trước tốc độ phát triển nhanh của tình hình, chiến dịch giải phóng Sài Gòn được mang tên Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sau trận đánh ác liệt ở Xuân Lộc, cửa ngõ phía đông Sài Gòn, ngày 26 tháng 4, năm cánh quân từ nhiều hướng đồng loạt tiến công vào thành phố. Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đã từ chức từ ngày 21 tháng 4; người kế nhiệm Trần Văn Hương cũng chỉ ở cương vị này vài ngày trước khi trao quyền cho Dương Văn Minh.
Trưa ngày 30 tháng 4, xe tăng quân giải phóng húc đổ cổng Dinh Độc Lập. Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng trên đài phát thanh. Trong những ngày tiếp theo, các tỉnh còn lại ở miền Nam, gồm cả vùng đồng bằng sông Cửu Long, lần lượt được giải phóng.
Kết quả và ý nghĩa
Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 chấm dứt cuộc chiến tranh kéo dài hơn hai mươi năm và sự chia cắt hai miền từ sau Hiệp định Genève năm 1954. Trong lịch sử Việt Nam, đây được coi là một trong những thắng lợi vĩ đại nhất, mở ra kỷ nguyên độc lập, thống nhất.
Cuộc chiến cũng để lại tổn thất rất lớn cho mọi phía, với số người thiệt mạng lên tới hàng triệu theo các ước tính khác nhau. Sau năm 1975, nhiều người miền Nam đã rời đất nước ra nước ngoài, tạo nên cộng đồng người Việt hải ngoại, và những ký ức về ngày này vì thế cũng rất khác nhau giữa các cộng đồng.