Bối cảnh
Sau gần tám năm chiến tranh, Pháp ngày càng sa lầy và phụ thuộc vào viện trợ của Mỹ. Năm 1953, tướng Henri Navarre được cử sang Đông Dương với kế hoạch giành thế chủ động trong vòng khoảng 18 tháng. Tháng 11 năm 1953, quân Pháp nhảy dù xuống thung lũng Điện Biên Phủ ở vùng Tây Bắc và xây dựng tại đây một tập đoàn cứ điểm mạnh.
Tập đoàn gồm 49 cứ điểm, chia thành ba phân khu với hai sân bay, về sau có hơn một vạn sáu nghìn quân đóng giữ. Bộ chỉ huy Pháp tin rằng đối phương không thể đưa pháo lớn qua núi rừng hiểm trở và sẽ chịu thất bại nếu tấn công.
Diễn biến chiến dịch
Đầu năm 1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh kiêm Chỉ huy trưởng chiến dịch, quyết định thay đổi phương châm từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Pháo được kéo ra khỏi trận địa để chuẩn bị lại. Hàng chục vạn dân công dùng xe đạp thồ, gánh gồng đưa lương thực, đạn dược lên chiến trường.
Đợt một bắt đầu ngày 13 tháng 3 năm 1954 với trận Him Lam, tiếp theo là đồi Độc Lập và Bản Kéo. Đợt hai giành giật các ngọn đồi phía đông, trong đó đồi A1 là nơi giằng co ác liệt nhất; hệ thống hào giao thông siết chặt dần, cắt đứt sân bay. Trong đợt ba, chiều ngày 7 tháng 5, quân Việt Nam đánh chiếm hầm chỉ huy, bắt sống tướng de Castries cùng bộ tham mưu. Tập đoàn cứ điểm bị tiêu diệt sau 56 ngày đêm.
Hiệp định Genève
Ngay ngày hôm sau, 8 tháng 5, Hội nghị Genève bắt đầu bàn về Đông Dương với sự tham gia của Liên Xô, Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (do Phạm Văn Đồng dẫn đầu), Quốc gia Việt Nam, Lào và Campuchia. Ngày 20–21 tháng 7 năm 1954, các văn kiện được ký kết.
Hiệp định công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Đông Dương; quy định ngừng bắn, lấy vĩ tuyến 17 (dọc sông Bến Hải) làm giới tuyến quân sự tạm thời, các bên tập kết lực lượng trong 300 ngày, và dự kiến tổng tuyển cử thống nhất vào tháng 7 năm 1956. Mỹ và Quốc gia Việt Nam không ký vào bản Tuyên bố cuối cùng.
Ý nghĩa
Chiến thắng Điện Biên Phủ chấm dứt gần một thế kỷ thống trị của Pháp ở Việt Nam và cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi. Tuy vậy, sự chia cắt tạm thời, vốn chịu tác động từ tính toán của các nước lớn, đã mở ra một giai đoạn mới đầy phức tạp trong lịch sử Việt Nam.
Ngày 7 tháng 5 hằng năm được kỷ niệm là ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ. Với Pháp, thất bại này dẫn tới việc rút quân khỏi Đông Dương sau Hiệp định Genève. Với Mỹ, nó thúc đẩy quyết định can thiệp sâu hơn vào Đông Nam Á, trong đó có việc hậu thuẫn chính quyền ở miền Nam Việt Nam, đặt nền cho cuộc chiến tranh tiếp theo.