Bối cảnh
Năm 937, Kiều Công Tiễn giết Dương Đình Nghệ để giành chức Tiết độ sứ. Hành động này khiến nhiều người phẫn nộ. Ngô Quyền, người Đường Lâm, là con rể và là tướng tài của Dương Đình Nghệ, đang trấn giữ Ái Châu, liền tập hợp lực lượng ra bắc hỏi tội.
Lo sợ, Kiều Công Tiễn sai người sang cầu cứu Nam Hán. Vua Nam Hán là Lưu Cung (còn gọi Lưu Nghiễm) thấy đây là dịp tốt để chiếm lại Tĩnh Hải quân, liền phong con trai là Lưu Hoằng Tháo làm Giao Vương, cầm quân thủy sang đánh; bản thân nhà vua đóng quân ở vùng Hải Môn để tiếp ứng.
Diễn biến
Cuối năm 938, Ngô Quyền tiến vào thành Đại La, giết Kiều Công Tiễn, loại bỏ nội ứng của giặc trước khi quân Nam Hán kịp đến. Biết địch sẽ theo đường biển vào sông Bạch Đằng, ông cho người đẵn gỗ, đẽo nhọn, bịt sắt rồi đóng thành bãi cọc lớn ở nơi hiểm yếu gần cửa sông. Khi thủy triều lên, nước ngập bãi cọc nên đối phương không thể nhìn thấy.
Khi đoàn thuyền của Hoằng Tháo đến, Ngô Quyền cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến lúc nước đang lên, rồi giả thua rút chạy để nhử địch vượt qua bãi cọc. Đợi nước triều bắt đầu rút, quân Việt từ nhiều phía đổ ra đánh quyết liệt. Quân Nam Hán vội quay thuyền chạy ra biển thì va phải cọc nhọn, nhiều thuyền bị vỡ, đắm.
Quân Nam Hán thương vong rất lớn, Hoằng Tháo tử trận. Nghe tin bại trận, vua Nam Hán thương khóc con, thu nhặt tàn quân rút về nước và từ bỏ ý định xâm lược.
Kết quả và ý nghĩa
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 là một trong những trận thủy chiến tiêu biểu nhất lịch sử Việt Nam. Nó đập tan hoàn toàn ý đồ tái đô hộ của phương Bắc, chính thức chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc kéo dài hơn một nghìn năm và mở ra thời kỳ độc lập lâu dài của dân tộc.
Cách đánh dựa vào địa hình và thủy triều của Ngô Quyền về sau còn được Lê Hoàn (981) và Trần Hưng Đạo (1288) vận dụng sáng tạo trên chính dòng sông này. Tuy vậy, vị trí chính xác của bãi cọc năm 938 đến nay vẫn chưa được xác định chắc chắn.