Bối cảnh
Đầu thế kỷ XV, nhà Minh dưới thời Minh Thành Tổ (niên hiệu Vĩnh Lạc) đang ở thế mạnh và có tham vọng bành trướng xuống phương Nam. Lấy cớ nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần, nhà Minh tuyên bố "phù Trần diệt Hồ" – tức là giúp khôi phục dòng họ Trần – để che đậy mục đích xâm lược.
Năm 1406, nhà Minh cho quân hộ tống một người tự xưng là con cháu nhà Trần về nước. Đoàn quân này bị quân nhà Hồ đánh tan ở vùng biên giới Lạng Sơn. Sự kiện ấy trở thành cái cớ để nhà Minh phát động cuộc xâm lược quy mô lớn.
Diễn biến chiến tranh
Cuối năm 1406, quân Minh chia hai đường tiến vào: một cánh do Trương Phụ chỉ huy từ Quảng Tây qua Lạng Sơn, một cánh do Mộc Thạnh chỉ huy từ Vân Nam xuống theo sông Thao. Nhà Hồ dựa vào hệ thống phòng thủ dọc sông Hồng, lấy thành Đa Bang (nay thuộc Hà Nội) làm trọng điểm.
Đầu năm 1407, quân Minh tấn công và chiếm được thành Đa Bang, rồi lần lượt hạ Đông Đô và Tây Đô. Quân Hồ rút về phía Nam, tổ chức phản công ở Hàm Tử nhưng thất bại. Đến giữa năm 1407, Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương cùng nhiều người trong hoàng tộc bị bắt ở vùng Hà Tĩnh và bị giải về Trung Quốc. Nhà Hồ sụp đổ sau 7 năm tồn tại.
Sử cũ chép lời Hồ Nguyên Trừng, con trưởng Hồ Quý Ly, rằng ông không sợ đánh mà chỉ sợ lòng dân không theo. Nhiều nhà nghiên cứu coi đây là nguyên nhân sâu xa khiến nhà Hồ, dù có thành cao, vũ khí tốt, vẫn thất bại nhanh chóng.
Ách đô hộ và các cuộc khởi nghĩa Hậu Trần
Chiếm được nước ta, nhà Minh không lập lại nhà Trần như đã hứa mà đổi Đại Việt thành quận Giao Chỉ, đặt bộ máy cai trị trực tiếp. Chúng thu thuế nặng, bắt dân khai mỏ, mò ngọc trai, bắt thợ giỏi và người tài đưa về phương Bắc, đồng thời thu gom, tiêu hủy nhiều sách vở, bia đá nhằm đồng hóa văn hóa.
Không chịu khuất phục, con cháu nhà Trần dựng cờ khởi nghĩa. Trần Ngỗi (Giản Định Đế) cùng các tướng Đặng Tất, Nguyễn Cảnh Chân từng thắng lớn ở Bô Cô (Nam Định) năm 1408. Tiếp đó, Trần Quý Khoáng (Trùng Quang Đế) với Đặng Dung, Nguyễn Cảnh Dị tiếp tục chiến đấu. Tuy nhiên, do nội bộ lục đục và lực lượng yếu hơn, đến năm 1413–1414 các cuộc khởi nghĩa này đều bị dập tắt. Ngọn lửa kháng chiến chỉ thực sự bùng lên trở lại với khởi nghĩa Lam Sơn.